TYT 20 Haziran, AYT 21 Haziran. Yüz binlerce öğrenci bu hafta sonu sınav sabahı kahvaltı masasına oturacak ve çoğunun tabağında "güç versin, beyin açılsın" diye konan bal, reçel, çikolatalı kremalar olacak. Oysa araştırmalar bu seçimin beklenenin tam tersine işlediğini gösteriyor. Şekerli bir kahvaltı sabahın ilk saatinde enerji hissi verse de kan şekerini sınav ortasında düşürüyor, dikkat tam da soruların yoğunlaştığı yerde dağılıyor.

Sorun şekerin kendisinde değil, vücuda ne kadar hızlı girdiğinde. Bal, reçel, beyaz ekmek, poğaça gibi yüksek glisemik indeksli besinler kan şekerini çok kısa sürede tepe noktasına çıkarıyor. Buna karşılık vücut güçlü bir insülin yanıtı veriyor ve bu yanıt o kadar sert oluyor ki kan şekerini yeniden aşağı çekerken çoğu zaman açlık seviyesinin bile altına indiriyor.

Nestlé Nutrition Institute'un Sandra Sünram-Lea imzalı derlemesi mekanizmayı tam buraya oturtuyor. Hızlı yükselişin ardından gelen hızlı düşüş, yani "spike" ve onu izleyen "crash", beynin yakıt akışını kesintiye uğratıyor. Sınav başladıktan bir saat kadar sonra gözlerin ağırlaştığı, ekrandaki ya da kâğıttaki soruların bulanıklaştığı o an çoğu zaman tesadüf değil.

Avrupa'da 12-14 yaş arası 52 öğrencinin katıldığı bir çalışmada, çocuklara bir gün yüksek glisemik, başka bir gün düşük glisemik kahvaltı verildi ve kahvaltıdan 30 ve 120 dakika sonra dikkat testleri uygulandı.

Düşük glisemik kahvaltı yiyen grup, özellikle ikinci ölçümde belirgin biçimde öndeydi. Tepki hızını ölçen Stroop testinde fark istatistiksel olarak anlamlıydı. Yani sınav saatine denk gelen o iki saatlik pencerede, sabah ne yenildiği dikkatte kendini gösteriyordu.

Yine de tablo bu kadar net değil. 2019'da sekiz çalışmayı bir araya getiren bir derlemede, düşük glisemik kahvaltının dikkat üzerindeki genel etkisi anlamlı bir farka ulaşmadı. Yani "şekerli kahvaltı dikkati kesin olarak düşürür" demek için elimizde net bir kanıt yok. Tekil çalışmalarda fark gözleniyor, bulgular bu yönde, ama mesele kapanmış değil. Sınav sabahı için makul olan, riski tarafa atmak yerine daha güvenli seçeneğe yönelmek.